Edukacja

Najważniejsze igrzyska sportowe, w starożytnej Grecji połączone z obrzędem religijnym ku czci Zeusa, odbyły się w Olimpii, od której przyjęły swą nazwę. Olimpia leży w zachodniej części Peloponezu w krainie zwanej Elidą, u zbiegu rzeki Alfejos i wpadającego do niej Kladeosu.

Święta Olimpia

W zespole świątynnym Olimpii oddawano cześć bogowi niebios i ziemi - Zeusowi oraz jego siostrze i żonie - Herze. Miejscem poświęconym bogowi bogów był Święty Gaj - Altis leżący u stóp wzgórza Kronosa (gr. Kronion). Niegdyś czczono tu władcę wszechświata - Kronosa. Pokonawszy go Zeus sam zapanował nad światem i objął również w swe posiadanie najważniejsze miejsce kultu. Altis miał kształt nieregularnego czworoboku o wymiarach 200x175 m. (pow. ok.3,5 ha). Wokół niego w IV w. p.n.e. powstał mur z pięcioma bramami. W utworzonym w ten sposób świętym kręgu znajdowały się świątynie Zeusa (V w. p.n.e.) i Hery (Herajon), ale również grobowiec (Pelopion) lokalnego, na poły legendarnego, władcy (uznawanego przez niektórych badaczy za wcześniejsze lokalne bóstwo) - Pelopsa uprawnionego do odbierania ofiar przed Zeusem!

W świątyni Zeusa znajdował się jeden z cudów starożytnego świata - posąg Zeusa (dłuta Fidiasza), wykonany około 432 r. p.n.e., przedstawiający ojca bogów i ludzi w pozycji siedzącej. Dzieło, wykonane z drewna, pokryte złotymi płytkami oraz elementami z kości słoniowej, miało 12 m wysokości. W V w. n.e. posąg wywieziony został do Konstantynopola, gdzie spłonął doszczętnie w pożarze miasta.

Wśród pozostałych obiektów Altis wspomnieć należy Filipeian z posągiem Aleksandra Wielkiego i jego rodziny, Metroon - świątynia Matki Bogów (IV w. p.n.e.), portyk Echo (IV w. p.n.e.), gdzie każdy wymówiony dźwięk był ponoć siedmiokrotnie powtarzany, Prytaneion (VI w. p.n.e.) gdzie na zakończenie igrzysk odbywała się uczta ku czci zwycięzców olimpijskich. Kompleks budowli uzupełniało 12 skarbców wzniesionych przez miasta greckie (VII - V w. p.n.e.). Na dziedzińcu Altis, przy jego południowo-zachodnim narożniku, rosła święta oliwka "pięknych wieńców" (Kallistefanos). Z jej gałązek ścinanych złotym nożem przez elejskiego chłopca mającego oboje żyjących rodziców, sporządzano wieniec wkładany na skronie olimpijskich zwycięzców. Jako pierwszy został w ten sposób nagrodzony Diakles z Mesenii, zwycięzca dromosu podczas igrzysk 7. Olimpiady (752 r. p.n.e.).

Część Prytaneionu stanowiła kaplica Hestii z wiecznie płonącym ogniem (akamatonpyr - nieznużony).

Za wschodnim murem Altis usytuowany był stadion o wymiarach 212x29 m z bieżnią długości 192,27 m (600 stóp olimpijskich). Po jego zachodniej stronie znajdował się gimnazjon i palestra, gdzie zawodnicy przygotowywali się do startów. Przy południowym murze Altis położony był Buleuterion, siedziba Rady Olimpijskiej, gdzie zawodnicy składali przyrzeczenie przed startem w zawodach. Za murem północnym stał szereg skarbców poszczególnych państw-miast greckich, gdzie gromadzone były drogocenne przedmioty składane bogom, a także... sprzęt sportowy. W skarbcu Sykiończyków przechowywane były dyski, którymi posługiwali się wszyscy startujący w pentathlonie.

Wśród budowli świeckich wyróżniał się kompleks łaźni założonych w V w. p.n.e. Pierwotnie była to jedynie budowla otaczająca studnię z zimną wodą, na przełomie V i IV w. wyposażona w urządzenia podgrzewające wodę i wanny do kąpieli na siedząco. Zniszczona w początkach II w p.n.e., odbudowana została ok. roku 100 p.n.e., tym razem jako łaźnia parowa z systemem centralnego ogrzewania za pomocą urządzeń zwanych hypokaustami. Obok łaźni znajdowała się pływalnia (V w. p.n.e.) z prostokątnym basenem o wymiarach 24x16 m, o głębokości 1,60 m. Woda doprowadzana była glinianym rurociągiem, zaś odprowadzana specjalnym urządzeniem kanalizacyjnym, co zapewniało jej stałą czystość. W pobliżu łaźni, po jej południowej stronie, wzniesiony został w IV w. p.n.e. Leonidajon, czyli mówiąc współczesnym nam językiem, hotel sportowy. W nim podczas igrzysk zamieszkiwali najznamienitsi goście (tak, tak, już starożytni Grecy mieli swoich VIP-ów!) oraz wyróżnieni sportowcy.

Legendy

Początki olimpijskiej rywalizacji sportowców giną w pomroce dziejów. Pewne jest jedno - pierwszym odnotowanym zwycięzcą jest Koroibos z Elidy, który zwyciężył w biegu krótkim (dromos) na dystansie jednego stadionu, a działo się to w roku 776 p.n.e. Igrzyska te stały się podstawą miary czasu, jaką przyjął grecki historyk Timajos (ok. 345-250 r. p.n.e.). Określił je jako igrzyska I Olimpiady i liczył odtąd dzieje Grecji dzieląc je na czteroletnie odcinki (od igrzysk do igrzysk), czyli olimpiady. Wcześniej miarą chronologii historycznej był rok zdobycia Troi (według współczesnych przeliczeń 1184 r. p.n.e.)

Z różnych źródeł historycznych wiadomo jednak, że igrzyska na terenie Olimpii odbywały się już wcześniej. Według legend początek igrzysk należy wiązać z samym Zeusem, który stoczyłw Olimpii walkę z Kronosem o panowanie nad światem. 

Triumfujący Zeus ustanowił igrzyska ku czci swego zwycięstwa. Pierwszym triumfatorem był Apollo, który pokonał Hermesa w biegu, Aresa w walce pięściarskiej.

Kolejnym igrzyskom patronowali: Endymion, który zorganizował je dla swych synów mających walczyć o panowanie nad królestwem oraz Pelops, który zwyciężył w wyścigu zaprzęgów o rękę Hippodamei, córki Ojnomaosa, króla Pisy.

Poczet twórców igrzysk uzupełniają Herakles (syn Zeusa i Alkmeny), Oksylos i Ifitos, któremu zorganizowanie igrzysk ku czci Zeusa, dla odwrócenia od kraju nieszczęść wojny i chorób zleciła wyrocznia delficka.
Byli jednak już w starożytności tacy historycy, jak Strabon (ok. 60 r.p.n.e. - 20 r. p.n.e.), który twierdził, że "stare legendy o założeniu świątyni i ustanowieniu igrzysk niewarte są uwagi". Za założycieli igrzysk Strabon uważał Etolów, którzy przybyli na Peloponez pod wodzą Oksylosa pod koniec drugiego tysiąclecia p.n.e.

Historia prawdziwa

Na pewno pierwsze znane nam z daty (776 r. p.n.e.) igrzyska nie były historycznie pierwszymi. Zasadę zawieszania wojen na czas trwania zawodów sportowych łączą historycy z imionami króla Elidy Ifitosa, króla Sparty Likurga i króla Pisy Klejstenesa, którzy wprowadzili ten zwyczaj w roku 884 p.n.e. a ilustracje na odnalezionym w Olimpii dysku cofają nas nawet do roku 1580 p.n.e.

W roku 776 p.n.e. igrzyska były już dobrze zorganizowanym przedsięwzięciem religijno-sportowym, trwającym początkowo jeden dzień. Z czasem, w skutek powiększania się ilości konkurencji, impreza rozciągnęła się do trzech dni (igrzyska 14 Olimpiady), by ostatecznie osiągnąć formę pięciodniową (od igrzysk 78 Olimpiady, 468 r. p.n.e.).
Początkowo w igrzyskach olimpijskich brały udział jedynie państwa Peloponezu z wyłączeniem Koryntu, który zabraniał udziału swym mieszkańcom! Dopiero w igrzyskach 12. Olimpiady wzięli udział zawodnicy spoza Peloponezu (Ateńczycy).

Nad prawidłowością przebiegu zawodów w Olimpii czuwali w pierwszym okresie królowie Elidy i Pisy. W roku 680 p.n.e. organizację igrzysk przejęli w swe ręce Elejczycy i wprowadzili urząd hellanodików. Do funkcji tej wybrani zostali dwaj przedstawiciele najstarszych rodów, a ich urząd przekazywany był dziedzicznie. W połowie VIII w. p.n.e. nadzór olimpijski przejęli królowie Pisy, a od roku 580 p.n.e. powrócono do wspólnego zarządu, wraz z królami Elei.

W roku 400 p.n.e. (igrzyska 95. Olimpiady) przywrócono urząd hellanodików. Wybrano ich dziewięciu w drodze losowania wśród ludu elejskiego i dołączono dwóch uznanych za spadkobierców dawnych hellanodików. Zostali oni mianowani stróżami prawa (nomophylakes) mającymi pomagać dziewięciu wcześniej wybranym.

Liczba hellanodików zmieniała się. Początkowo było ich 8, 9, 10, lub nawet 12. Od igrzysk 108. Olimpiady aż do upadku igrzysk przyjęto liczbę dziesięciu. Trzech zajmowało się konkurencjami hippicznymi, trzech pentathlonem, trzech pozostałymi konkurencjami. Dziesiąty (atlotets) ozdabiał wieńcami skronie zwycięzców. Kadencja hellanodików trwała cztery lata i kończyła się miesiąc po zakończeniu igrzysk. Czuwali oni nad organizacyjnymi przygotowaniami igrzysk oraz nad prawidłowością ich przebiegu. Byli sędziami rozstrzygającymi wszelkie spory podczas rywalizacji i decydowali o przyznaniu zwycięstwa.

Najpełniejszy rozkwit osiągnęły igrzyska w okresie wojen perskich (500 - 449 r. p.n.e.). Olimpia była wówczas autentycznym centrum panhelleńskim, a rozgrywane regularnie co cztery lata igrzyska olimpijskie stały się świętem ogólnogreckim. W sto lat później, za sprawą wymienionego wcześniej Timajosa, stały się podstawą miary czasu.

Potęgą igrzysk olimpijskich zachwiała klęska Greków w bitwie pod Cheroneą (338 r. p.n.e.) i utrata niepodległości. Państwa greckie przeszły pod panowanie królów macedońskich, zaś w roku 146 p.n.e. stały się częścią imperium rzymskiego. Sport przybrał z czasem formę dochodowego rzemiosła o brutalnej często formie. Jednak igrzyska rozgrywano nadal jeszcze przez kilkaset lat, choć powolny ich upadek stał się nieunikniony.

W toku walk coraz częściej zdarzały się wypadki przekupstwa. Coraz więcej było chętnych do zasiadania na trybunach i obserwowania rywalizacji, zaś coraz trudniej było pozyskać nowych zawodników.

W roku 86 p.n.e. konsul rzymski Lucius Cornelius Sulla ograbił Olimpię ze zgromadzonych tu przez wieki skarbów a zawodnikom nakazał przybycie do Rzymu i uświetnienie uroczystości poświęconych swojej osobie. W Olimpii pozwolił pozostać zawodnikom dromosu, którzy jako jedyni mogli rywalizować o olimpijskie wieńce.

W III wieku naszej ery część budowli rozebrano jako źródło materiału do budowy fortyfikacji przeciwko zbliżającym się plemionom Heruldów, które tu jednak ostatecznie nie dotarły. Budowle, które wtedy legły w ruinie, już nigdy nie odzyskały swej pierwotnej formy.

Cios ostateczny igrzyskom olimpijskim wymierzył cesarz Teodozjusz I Wielki, który w roku 393 n.e. wydał zakaz organizowania igrzysk. Wkrótce (395 r.) spustoszeń Peloponezu dokonały plemiona gockie, zaś w roku 426 kolejny z cesarzy - Teodozjusz II nakazał spalenie Altis jako miejsca kultów pogańskich. W sto lat później pozostałości zniszczone zostały przez trzęsienie ziemi. Na ponad 1000 lat idea olimpijska poszła w zapomnienie.

Sponsor Strategiczny

Sponsor Generalny

Sponsorzy

Sponsor Kolekcji
Olimpijskiej

Główny Partner Medyczny

Oficjalny przewoźnik

Partnerzy PKOl


Partnerzy Medialni PKOl

Ważne: strona wykorzystuje pliki cookies.

Używamy informacji zapisanych w plikach cookies m.in. w celach statystycznych oraz w celu dopasowania serwisu do indywidualnych potrzeb użytkownika. W programie służącym do obsługi internetu możesz zmienić ustawienia dotyczące akceptowania plików cookies. Korzystanie ze strony bez zmiany ustawień dotyczących plików cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia.

Zamknij